Nagorno Karabah – biznis od kojeg se ne odustaje?

Nagorno Karabah – biznis od kojeg se ne odustaje?

Nagorno Karabah je pokrajina u Azerbejdžanu o kojoj se dugo godina nije govorilo u svjetskim medijima. Razlog za to je što je 22 godine trajao mir, tzv. zamrznuti sukob. Nažalost, ponovo je u medijskom fokusu zbog sukoba koji traju već nekoliko dana između Armenije i Azerbejdžana.

Kaže se da samo dvije sile ujedinjuju ljude – strah i interes. Eklatantan primjer toga je pokrajina Nagorno Karabah. Da bismo razumjeli njenu važnost potrebno je vratiti se u historiju. Od kasnih 1980-ih godina postoje tenzije između Azerbejdžana i Armenije oko azerbejdžanske provincije Nagorno Karabah, u kojoj većinu stanovništva čine Armeni. Sukob je izbio kada su armenski poslanici 1988. godine u Nacionalnom odboru Nagorno Karabaha glasali za ujedinjenje tog regiona sa Armenijom. Borbe u Nagorno Karabahu su eskalirale nakon što su Armenija i Azerbejdžan dobile nezavisnost. Lokalno armensko stanovništvo naseljeno u Nagorno Karabahu održalo je referendum u decembru 1991. godine, nakon čega je proglašena nezavisnost i osnivanje Republike Nagorno Karabah, koja nije međunarodno priznata.

Budući da raniji sovjetski prijedlog koji je predviđao veću autonomiju za Nagorno Karabah unutar Azerbejdžana nije zadovoljio niti jednu stranu, izbio je rat između Armenije i Azerbejdžana. Armenija je 1992. i 1993. godine porazila Azerbejdžan i osvojila ne samo Nagorno Karabah već i 20 posto okolne teritorije, koja je još pod vlašću armenskih snaga. Sporazum o prekidu rata postignut je u maju 1994. godine pod okriljem tzv. Minsk grupe OEBSa (koju čine Armenija, Azerbejdžan, Češka, Francuska, Nemačka, Italija, Rusija, Švedska, Turska i SAD).

U borbi za samostalnost Nagorno Karabaha poginulo je oko 35 hiljada ljudi, a više od milion je napustilo svoje domove. Nakon raspada SSSR-a sukob u ovoj provinciji je od unutrašnjeg postao međunarodni problem, a Nagorno Karabah je okarakterisan kao teritorija na kojoj vlada zamrznuti sukob.

Iza svake velike borbe interesa stoji Rusija, SAD i … Turska?

Savjet bezbjednosti UN-a usvojio je 12. novembra 1993. godine Rezoluciju 884 koja se odnosi na sukob u Nagorno Karabahu. Rezolucijom je potvrđen suverenitet i teritorijalni integritet Republike Azerbejdžan i ostalih država u regionu. Pored toga, ukazano je na nepovredivost međunarodno priznatih granica i istaknuta zabrana sticanja teritorije upotrebom sile. U Rezoluciji 1416, koju je 2005. godine usvojila Parlamentarna skupština Savjeta Europe, navodi se da je značajan dio teritorije Azerbejdžana pod okupacijom armenskih snaga, kao i da separatističke snage kontrolišu region Nagorno Karabaha. U Rezoluciji se dalje upozorava da okupacija strane teritorije predstavlja ozbiljno narušavanje obaveza koje Armenija ima kao članica Savjeta Europe. Europska unija je, također, dala jasnu podršku teritorijalnom integritetu Azerbejdžana i obezbijedila je ekonomsku pomoć za rehabilitaciju zona sukoba, kao i za pomoć izbjeglica sa ovog područja.

Ono što je interesantno u cijeloj problematici jeste da Rusija podržava separatiste u Nagorno Karabahu, a Turska podržava Azerbejdžan. Podrška Turske na ovoj teritoriji je zbog nacionalnog identiteta koji dijele. S druge strane, Rusija ima veće interese, među kojima je i to da ne želi da se pokrajina priključi NATO savezu, zato joj pruža maksimalnu podršku.

Ukoliko bi Nagorno Karabah postao članica Sjevernoatlantske alijanse, za Rusiju bi to značilo da ima Sjedinjene Američke Države na svojoj granici. Amerika „nije ostala dužna“ pa je dugo godina stavljala embargo na ovu pokrajinu. Pored toga, SAD su odbile i sve zahtjeve da pomognu Azerbejdžanu, što je otežalo poziciju ove zemlje tokom ratnih sukoba, ali i nakon prekida vatre.

Od svih bivših sovjetskih republika samo je Azerbejdžanu uskraćena pomoć SAD-a, dok je Armenija postala njen najveći primalac.

U međuvremenu je došlo do promjene taktike SAD-a i to prije svega zbog njenih interesa za nesmetanim pristupom energetskim rezervama u Kaspijskom moru. Pitanje pristupa energentima sada je ključni geopolitički faktor u regionu Kavkaza, a samim tim veoma je značajno za rješavanje problema Nagorno Karabaha. Pored SAD-a i europske države koje su članice EU-a i NATO-a nastoje da se preko svojih naftnih i gasnih kompanija u što većoj mjeri uključe u razvoj i korištenje tih resursa.

U prethodnim je godinama bilo pokušaja da se kroz referendum i nekoliko konferencija riješi problem koji vlada između Azerbejdžana i Armenije, no situacija je nepromijenjena jer niko ne želi odustati od vlastitih interesa. Pogotovo ne, kada kao glavne saveznike ima dvije velesile poput Turske i Rusije. S treće strane, interes Amerike je da ne dozvoli dominaciju Rusije na području Kavkaza, jer bi joj to direktno umanjilo mogućnost za jačanje biznisa energentima.

Na djelu se pokazalo da okolnosti vladaju ljudima, a ne ljudi okolnostima. Real politika koja se trenutno odvija na ovoj teritoriji pokazuje da je nemoguće održati mir na području gdje niko ne odustaje od vlastitih interesa.

Može li se Nagorno Karabah izboriti za svoju poziciju? Na osnovu historijskih činjenica i trenutnih dešavanja – ne možemo očekivati bolji status od „zamrznuti sukob“.

O autoru

Novinar portala Poslovnisvijet.ba

Srodni članci